Những điểm thú vị về cờ vua và đạo đức trong “On The Morals of Chess” Benjamin Franklin

Từ những nghiên cứu giáo dục sơ khai cho đến các lý thuyết hiện đại, cờ vua luôn được xem là công cụ vàng để rèn luyện tư duy hệ thống và bản lĩnh sống. Bài viết này sẽ phân tích tại sao cờ vua lại đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách qua góc nhìn giáo dục.

I. Cờ vua: Hình ảnh thu nhỏ của cuộc sống thực

Trong bài tiểu luận kinh điển “On The Morals of Chess”, Benjamin Franklin đã khẳng định: “Cuộc sống giống như một ván cờ, mà ở đó ta có những mục tiêu cần đạt được, những đối thủ ta cần đương đầu và vô vàn những biến số bất ngờ. Ở một mức độ nào đó, sự thành công hay thất bại đó là kết quả của những tính toán khôn ngoan hoặc sự thiếu xót, thiếu cẩn trọng.”

II. 3 Phẩm chất trí tuệ cốt lõi từ bàn cờ

Trong bài tiểu luận của mình, ông cũng đã chỉ ra 3 phẩm chất trí tuệ cốt lõi mà ta có thể rèn luyện thông qua các ván cờ. Các quan niệm của ông gần như tương đồng với quan niệm Giáo dục hiện đại, nhấn mạnh vào việc phát triển kỹ năng mềm. Cờ vua đáp ứng hoàn hảo yêu cầu này thông qua ba yếu tố:

1. Tầm nhìn xa 

Người chơi cờ được học cách nhìn trước tương lai, dự đoán hệ quả của mỗi hành động. Câu hỏi: “Nếu tôi đi quân này, điều gì sẽ xảy ra?” chính là nền tảng của tư duy chiến lược và quản trị rủi ro trong cuộc sống.

2. Sự thận trọng 

Khác với nhiều trò chơi chỉ tập trung vào một điểm, cờ vua buộc người chơi quan sát toàn bộ bàn cờ. Trong giáo dục, đây được gọi là tư duy hệ thống, tức khả năng nhìn nhận mối quan hệ giữa các thành phần để đưa ra quyết định tối ưu.

3. Sự kỷ luật 

Theo Franklin, “nếu chạm vào quân cờ, bạn phải di chuyển nó đến nơi khác, nếu đặt nó xuống, bạn phải để yên nó”. Ông cũng đã đề cập và liên hệ đến chiến tranh, cho rằng cờ vua cũng như một cuộc chiến. Trong đó, nếu bạn bất cẩn đặt quân của mình vào vị trí nguy hiểm, bạn buộc phải gánh chịu mọi hậu quả mà không thể yêu cầu đối phương rút quân để bạn có thể bố trí quân an toàn hơn. Đây là bài học đắt giá về sự trách nhiệm và kỉ luật, nó rèn luyện thói quen không hành động vội vàng, thiếu suy nghĩ.

III. Bài học về  sự bản lĩnh: Không nản lòng trước khó khăn

Một trong những giá trị giáo dục lớn nhất của cờ vua là rèn luyện trí tuệ cảm xúc (EQ). Franklin nhận định rằng bàn cờ luôn đầy rẫy những bước ngoặt bất ngờ. Vì thế, cờ vua một phần nào đó giúp con người điều chỉnh tâm lí trước thất bại và thành công. Cờ vua giúp con người ta thấy rằng vận mệnh của một ván cờ rất dễ bị đảo lộn, vì thế người ta hoàn toàn có thể tìm ra những giải pháp thoát khỏi khó khăn trên một ván cờ, từ đó là động lực để người chơi chiến đấu đến cùng. Bên cạnh đó, cờ vua cũng dạy con người rằng sự thành công nhất thời sẽ sinh ra sự tự mãn, và hậu quả là sự thiếu chú ý và mất nhiều hơn những lợi thế đã đạt được trước đó. 

IV. Đạo đức và văn hóa ứng xử trong giáo dục

Cờ vua không chỉ là thắng hay thua, mà còn là cách chúng ta thắng và cách chúng ta thua. Franklin đã đưa ra các nguyên tắc rất thú vị khi chơi cờ. Những nguyên tắc này đến ngày nay vẫn được áp dụng. Dưới đây là tổng hợp các nguyên tắc mà ông đã viết, được chúng tôi rút gọn lại:

• Sự chính trực: Tuyệt đối không gian lận hoặc dùng tiểu xảo để giành lợi thế.

• Tôn trọng đối thủ: Không làm xao nhãng đối phương bằng tiếng động hay hành động khiếm nhã. Nếu đối thủ của bạn suy nghĩ lâu, bạn không nên thúc ép hay tỏ ra khó chịu vì sự chậm trễ đó. Bạn không nên hát, huýt sáo, nhìn đồng hồ, cầm sách lên đọc, gõ chân xuống sàn hay gõ tay lên bàn, hoặc làm bất cứ điều gì có thể làm họ mất tập trung. Tất cả những hành động đó đều gây khó chịu; và chúng không thể hiện kỹ năng chơi cờ của bạn, mà chỉ cho thấy sự xảo quyệt hoặc thiếu lịch sự. Khi giành chiến thắng, bạn không được thể hiện sự hả hê hay buông lời xúc phạm, cũng không nên tỏ ra quá vui mừng. Thay vào đó, hãy cố gắng an ủi đối thủ và giúp họ bớt thất vọng bằng những lời lịch sự và chân thành

• Văn hóa người xem: Giữ im lặng tuyệt đối, tôn trọng sự độc lập trong tư duy của người chơi. Bởi nếu bạn đưa ra lời khuyên, bạn sẽ làm phiền cả hai bên: người bị bạn góp ý có thể thua cuộc, còn người được bạn giúp dù làm theo lời khuyên đúng cũng mất đi niềm vui tự mình suy nghĩ

• Chấp nhận kết quả mà không đổ lỗi: Không đổ lỗi cho ngoại cảnh (như quân cờ lạ, thiếu ngủ…). Thừa nhận thất bại chính là bước đầu tiên của sự tiến bộ.

Tổng kết lại

Cờ vua, qua góc nhìn của Benjamin Franklin và các lý thuyết giáo dục hiện đại, không đơn thuần là một trò chơi trí tuệ, nó còn là một hành trình rèn luyện tư duy, cảm xúc và nhân cách. Nếu mong muốn con em mình phát triển toàn diện, vừa thông minh, bản lĩnh, vừa có đạo đức và kỷ luật, thì cờ vua chính là một lựa chọn lý tưởng để bắt đầu.

Tại Trung tâm Cờ vua Truyền Cảm Hứng – iChess, chúng tôi nhận đào tạo học viên từ 4 đến 14 tuổi, với các trình độ từ cơ bản đến nâng cao. Với triết lí cờ vua gắn liền giáo dục, chúng tôi tin rằng iChess sẽ là môi trường lí tưởng để các bạn nhỏ bắt đầu hành trình mới đầy cảm hứng. 

ĐĂNG KÝ HỌC THỬ NGAY để iChess – Trung tâm Cờ vua Truyền Cảm Hứng trở thành ngôi nhà đầu tiên trên hành trình phát triển tư duy và nhân cách của trẻ.

BÀI VIẾT MỚI